Augustus is dé maand dat de heidevelden in bloei staan en weer hun paarse kleur krijgen. Maar met de extreme droogte van afgelopen weken rijst wel de vraag of de heide er dit jaar wel zo gekleurd bij staat. Als je op dit moment door de Vlierdense bossen van de Bikkels wandelt, krijg je al snel het antwoord. Ja, de heide bloeit. Maar het landschap vertoont dit jaar een bijzonder palet aan kleuren dat het verhaal vertelt van een zware zomer.
Staatsbosbeheer benadrukt dat de extreme droogte van de afgelopen tijd zijn sporen heeft nagelaten: “Deze bloeiperiode duurt maar enkele weken, dus wacht niet te lang met een bezoek aan een heidegebied.”
Drieluik van kleuren
Vanaf half augustus tot medio september bloeit de struikheide en die laat dit jaar een drieluik van kleuren zien. De gezonde planten die de droogte hebben overleefd en nu in hun bloei staan, kleuren paars. De oranje heide is dit jaar afgestorven als direct gevolg van de recente droogte en de grijze zogeheten ‘staketsels’ zijn in voorgaande jaren al doodgegaan, door bijvoorbeeld een plaag van de keversoort het heidehaantje. Overigens is gezonde heide niet alleen paars, deze kan ook een gele of groene kleur hebben.
“Hoewel er altijd wel een deel van de heideplanten afsterft, is de verhouding dit jaar zoek”, zegt Staatsbosbeheer. “Er is door de droogte een ongebruikelijk groot aandeel oranje gekleurde, dode heide bijgekomen. Maar ook bomen zoals de zomereik en ruwe berk hebben het op sommige plekken op de heide zo zwaar gehad dat ze het loodje hebben gelegd.”
Leeftijd en bodem
Waarom de ene plant de droogte wel overleeft en de andere niet, hangt van twee belangrijke factoren af: leeftijd en bodem. Opvallend genoeg hebben oudere heideplanten vaak betere overlevingskansen dan de jonge eerste of tweedejaars planten. “Dit komt doordat oude planten dieper wortelen, waardoor ze net bij dat beetje extra water kunnen dat dieper in de bodem zit. Jonge heideplantjes zitten nog oppervlakkig met hun wortels en drogen daardoor veel sneller uit”, legt Staatsbosbeheer uit.
Ook de samenstelling van de bodem is cruciaal. “Op plaatsen waar de grond nog een beetje leem bevat, blijft de bodem net iets vochtiger en zie je nu weinig sterfte en veel bloei. Plekken met een grove, grondrijke bodem houden minder goed water vast, wat fataal is voor de heide tijdens een (zeer) droge periode.”
Lokaal enorme verschillen
Dit verschil kan volgens Staatsbosbeheer heel lokaal zijn: “De bodemomstandigheden kunnen binnen honderd meter enorm verschillen. Zo kan het ene heideveld prachtig paars kleuren, terwijl het veldje ernaast volledig oranje is uitgeslagen.”
Heide krijgt veel te verduren door droogte, zoals tijdens deze zomer. Maar ook stikstof die in de bodem terechtkomt, verstoort de vegetatie. Staatsbosbeheer probeert de plantensoort zo sterk mogelijk te maken door ervoor te zorgen dat er altijd heide van verschillende leeftijden naast elkaar staat: “Want een heideveld dat overal even oud is, is extra kwetsbaar.”
Weerbaarder
Door te maaien, te ‘chopperen’ (de bovenste laag verwijderen zodat er weer ruimte is voor kieming) en soms plaatselijk te branden, blijft er zich steeds jonge heide ontwikkelen naast oudere planten. “Een garantie is dat niet, maar het maakt de heide wel wat weerbaarder tegen een volgende droge zomer. Hoe vaker de droge zomers voorkomen, hoe moeilijker de heide het krijgt”, aldus Staasbosbeheer.
De heide is volgens de natuurbeheerder niettemin ook dit jaar zeker de moeite waard om te gaan bekijken: “Maar het is dit keer een landschap dat de sporen van het klimaat draagt. De paarse pracht is er, maar wordt nu vergezeld door het oranje van de recente droogte en het grijs uit het verleden. Een wandeling over de hei laat dan ook goed zien hoe de natuur reageert op extreme weersomstandigheden.”
Foto: DMG
