Bijna een half jaar deden beeldend kunstenaar Erik van Lieshout en wetenschapper Ties van Daal onderzoek in de Peel naar de samenhang tussen natuur en de agrarische sector. Zaterdag presenteerden zij met het project ‘Bufferzone’ hun bevindingen en kwam ook het persoonlijke verhaal van Astrid en Dirk Geboers aan de orde. Zij moesten vanwege de nieuwe regels weg met hun melkveebedrijf aan het Leegveld in Deurne.
Van Lieshout en Van Daal onderzochten ieder op hun eigen manier, hoe de terugkeer van het water op het land samenhangt met een veranderende rol voor de boer: nu én in de toekomst. Het Leegveld in Deurne is volgens de twee een locatie waar de grootschalige veranderingen in landbouw en waterbeheer scherp zichtbaar worden.
Emotionele achtbaan
Op de plaats waar ooit haar boerderij stond, vertelde Astrid Geboers zaterdag haar persoonlijke verhaal over wat het betekende om weggekocht te worden door de overheid en hun plek te moeten loslaten. Hierbij benoemde ze ook de gelijkenis met de collectieve emotionele achtbaan die melkveehouders in Nederland nu ervaren.
Met die persoonlijke geschiedenis proberen Van Lieshout en Van Daal ruimte te maken voor verhalen die binnen beleid, procedures en politiek moeilijk voelbaar worden. Waar vroeger boeren woonden en werkten, is nu een bufferzone ingericht die bijdraagt aan het nathouden en herstellen van de hoogveenkernen in de Mariapeel en Deurnsche Peel. Niet alleen voor de natuur een grote omschakeling, maar volgens de kunstenaar en onderzoeker ook een omwenteling met enorme impact op de boeren in het gebied.
Veel groter
Astrid Geboers is Van Lieshout en Van Daal dankbaar dat zij onder meer haar de kans hebben gegeven om aandacht te vragen voor iets dat volgens haar veel groter is dan haar eigen verhaal: “Het gaat om het verdwijnen van boerenbedrijven, het slopen van boerderijen en de vraag wat dat betekent voor ons landschap, onze samenleving en uiteindelijk voor ons allemaal.”
Geboers benadrukt dat stoppen met een boerenbedrijf veel meer betekent dan stoppen met werken: “Je verliest niet alleen je inkomen, maar ook je manier van leven, een stukje van je identiteit. Je moet op zoek naar een nieuw huis, een nieuwe bron van inkomsten, een nieuw ritme en vooral nieuwe zingeving.”
Papieren probleem
Overal in Nederland maken boerengezinnen nu hetzelfde mee, legt Geboers uit. “Mooie familiebedrijven waar generaties lang met liefde, vakmanschap en toewijding aan gebouwd is, verdwijnen door Haagse regelgeving om stikstof te reduceren.” Naar haar idee gaat het om een gecreëerd papieren probleem: “Gelukkig zijn ook steeds meer burgers hiervan doordrongen.”
Boeren leven volgens Geboers al generaties lang vanuit de verbinding met de natuur: “Het zit in hun DNA. Daarom gaat het verdwijnen van boerenbedrijven niet alleen over landbouw, maar ook over ons landschap. Als een boerderij verdwijnt, verdwijnt er veel meer dan een bedrijf. Dan verdwijnt een erf waar generaties hebben geleefd en gewerkt.”
Daarmee verdwijnt ook het open Nederlandse landschap, met zijn weilanden, sloten, houtwallen en grazende koeien, vertelt Geboers. “Op steeds meer plekken maken onze mooie weilanden plaats voor asfalt, beton, distributiehallen en datacentra, zonnevelden of windmolens. Ik vraag me dan ook af of we ons voldoende realiseren wat we ervoor terug krijgen als het boerenland in handen komt van multinationals en NGO’s. Is dat het landschap wat we willen nalaten en onze kinderen en kleinkinderen?”
Klanksculptuur
Na het bezoek aan het Leegveld gingen de bezoekers mee naar het nieuwe adres van de familie Geboers. Aan de Neerkantseweg in Liessel liet Van Lieshout zijn nieuwste creatie zien en gaf hij een demonstratie van de installatie ‘Bufferzone’. Het is een grootschalige klanksculptuur met als onderwerp de Peel, water en klaagzang. Die heeft Van Lieshout de afgelopen maanden gebouwd in de loods van de familie Geboers. Bij de onthulling droeg Jolanda Kooijmans een gedicht voor dat ze speciaal voor deze gebeurtenis had geschreven.
Naast Van Lieshout, Van Daal en Geboers kwamen ook onderzoeker Ina Dijstelbloem, boerin Yvon Manders en professor dr. Liesbeth van de Grift van de Universiteit van Utrecht aan het woord. De hele dag stond de vraag centraal hoe landbouw, water en natuur zich in de toekomst opnieuw tot elkaar kunnen verhouden.
‘De Gloeiige’
Kunstenaar Erik van Lieshout heeft in 2023 ook bijna een jaar lang onderzoek gedaan in de Deurnese Peel. Voor zijn filmproject ‘De Gloeiige’ keerde hij terug naar zijn geboortestreek en werkte hij van maart tot december 2023 op een verlaten boerderij aan de Riet 3 in Deurne.
Van Lieshout trok hierbij langs boerderijen, sprak met omwonenden en sneed tal van actuele thema’s en pijnpunten aan. Hij ziet in het gebied rond Deurne hoe allerlei kwesties samenkomen, die hoog op de politieke agenda staan. Zaken als intensieve veehouderij, stikstofproblematiek, immigratie, klimaatverandering, woningnood, geuroverlast door de landbouw en natuurbescherming.
Konijn
Om die problematiek te verbeelden, creëert Van Lieshout installaties die reflecteren op het verleden, het heden en de toekomst van het Brabantse platteland. Alles dient voor hem als artistieke inspiratie, waardoor zijn werken uiteenlopen van zandtapijten tot ketens en van eieren tot een gigantisch konijn van hooi.
Foto’s: Harold van der Burgt/Astrid Geboers
